شمس الدين محمد كوسج
مقدمه 31
برزونامه ( بخش كهن ) ( فارسى )
اظهارات خاورشناسان دربارهء برزونامه و نقد آن ژول مول دربارهء گويندهء برزونامه مىنويسد : تاريخ نگارش برزونامه را دشوار مىتوان معين كرد . مجمل التواريخ و القصص به آن اشارهاى ندارد . و آنكتيل دوپرون « 1 » آن را به شاعرى عطايى نام نسبت داده است ، بىآنكه معلوم كند اين اسم را از كجا پيدا كرده است ولو آنكه عطايى اسم واقعى سرايندهء كتاب هم باشد از او خبرى نمىدهد ، زيرا با مطالعهء كتاب هم چيزى از اين بابت دستگير نمىشود . اگر از روى خصيصههاى خود كتاب داورى شود ، برزونامه بايد به قرن پنجم يا آغاز قرن ششم هجرى بستگى داشته باشد . « 2 » بلوشه ، مؤلف فهرست نسخههاى خطى كتابخانهء ملى پاريس ، در جلد دوم ، صفحهء 15 ضمن استناد به گفتهء دوپرون ، كه گويندهء منظومه را عطايى نامى مىدانسته است ، مىنويسد : برزونامه متعلق است به خواجه عميد عطايى ( كذا ) بن يعقوب معروف به عطايى رازى . در قرن پنجم در دربار غزنويان زندگى مىكرد و از معاصران مسعود سعد سلمان است كه در مرگ او مرثيهاى ساخت « 3 » . اظهارنظر بلوشه سپس به همهء دانشنامهها و كتب تاريخ ادبيات زبان فارسى راه يافته
--> - ده هزار بيت دارد . هنگام تهيّهء عكسى از آن گمان مىرفت كه نسخهاى از برزونامهء جديد باشد . امّا پس از مقابلهء آن با نسخههاى برزونامهء بزرگ معلوم گرديد كه اين برزونامه تحرير ديگرى از چند داستان برزو است كه توسط شاعرى كه در قرن يازدهم و يا دوازدهم مىزيسته ، سروده شده است . داستانهاى اين منظومه در خطوط اصلى دقيقا منطبق بر تعدادى از داستانهاى برزونامهء جديد است . امّا گويندهء آن در سستى بيان و ضعف انشا ، گوى سبقت را از شاعر برزونامهء جديد ( عطايى ) درربوده است . ( 1 ) . آنكتيل دوپرون ( 1731 - 1805 ) ، عضو آكادمى علوم ادبى فرانسه ، براى تحصيل زبان اوستايى به هند رفت و به مدّت هفت سال در آن كشور اقامت گزيد و زبانهاى سانسكريت و اوستايى را آموخت . پس از بازگشت از هند ترجمهء اوستا را به زبان فرانسه منتشر ساخت . وى صد و هشتاد جلد از نسخ خطى هند و نيز صد و بيست جلد كتاب را ، كه خود نسخهبردارى كرده بود ، به كتابخانهء ملى پاريس بخشيد . ( فرهنگ خاورشناسان ، ج 1 ، ص 167 ) ( 2 ) . شاهنامه ، چاپ ژول مول ، مقدمه ، ص 49 . ( 3 ) . حماسهسرايى در ايران ، ص 309 .